Specific Phobia (เดิมเรียก Simple Phobia)

A. มีความกลัวอย่างรุนแรงและคงอยู่ตลอด รวมทั้งมีมากเกินควรหรือไม่มีเหตุผล เมื่อทราบหรือคาดว่าจะต้องเผชิญกับบางสิ่งหรือบางสถานการณ์ (เช่น ขึ้นเครื่องบิน อยู่ที่สูง พบสัตว์ ถูกฉีดยา เห็นเลือด)

B. การเผชิญกับสิ่งที่กลัวนั้นก่อให้เกิดความวิตกกังวลขึ้นมาอย่างทันทีแทบทุกราย ซึ่งอาจเป็น Panic Attack ชนิดที่เกิดทุกครั้งที่เผชิญกับสิ่งที่กลัว (situationally bound) หรือชนิดมีแนวโน้มที่จะเกิดเมื่อเผชิญกับสิ่งที่กลัว (situationally predisposed) หมายเหตุ: ในเด็ก ความวิตกกังวลอาจแสดงออกโดยการ ร้องไห้ tantrums นิ่งเฉย หรือติดแจ

C. บุคคลนั้นตระหนักดีว่าความกลัวนั้นมีมากเกินควรหรือไม่มีเหตุผล หมายเหตุ: ในเด็ก อาจไม่พบลักษณะนี้

D. มีการหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่ทำให้กลัว หรือไม่ก็ต้องทนเผชิญโดยมีความวิตกกังวลหรือความทุกข์ใจอย่างมาก

E. การหลีกเลี่ยง การกังวลว่าจะต้องเผชิญกับสิ่งที่กลัว หรือความทุกข์ใจ มีผลกระทบต่อการดำรงชีวิตประจำวัน การทำงาน (หรือการเรียน) หรือการพบปะผู้อื่นหรือสัมพันธภาพกับผู้อื่น ของบุคคลนั้นอย่างเห็นชัด หรือมีความทุกข์ทรมานอย่างมากต่อการที่ตนมีอาการ phobia

F. ในผู้ที่อายุต่ำกว่า 18 ปี ต้องมีอาการนานอย่างน้อย 6 เดือน

G. อาการวิตกกังวล Panic Attacks หรือการหลีกเลี่ยงสถานการณ์หรือสิ่งที่ทำให้กลัว ไม่ได้เข้าได้ดีกว่ากับโรคทางจิตเวชอื่น เช่น Obsessive-Compulsive Disorder (เช่น กลัวความสกปรกในผู้ที่มีความคิดหมกมุ่นอยู่กับการกลัวติดเชื้อโรค), Posttraumatic Stress Disorder (เช่น หลีกเลี่ยงสิ่งเร้าที่เกี่ยวข้องกับความกดดันที่รุนแรงนั้น), Separation Anxiety Disorder (เช่น หลีกเลี่ยงการไปโรงเรียน), Social Phobia (เช่น หลีกเลี่ยงการพบปะผู้คน เนื่องจากเกรงว่าจะแสดงความประหม่า), Panic Disorder With Agoraphobia, หรือ Agoraphobia Without History of Panic Disorder

ระบุกลุ่ม

Animal Type: หากความกลัวถูกกระตุ้นโดยสัตว์ หรือสัตว์เลื้อยคลาน กลุ่มย่อยนี้ส่วนใหญ่เริ่มเป็นในวัยเด็ก

Natural Environment Type: หากความกลัวถูกกระตุ้นโดยสิ่งที่อยู่ในสิ่งแวดล้อมตามธรรมชาติ เช่น พายุ ความสูง หรือน้ำ กลุ่มย่อยนี้ส่วนใหญ่เริ่มเป็นในวัยเด็ก

Blood-Injection-Injury Type: หากความกลัวถูกกระตุ้นโดยการเห็นเลือดหรือการบาดเจ็บหรือการถูกฉีดยาหรือหัตถการทางการแพทย์อื่น ๆ ที่เข้าไปในร่างกาย กลุ่มย่อยนี้พบในครอบครัวได้สูง และมีลักษณะเฉพาะที่พบบ่อยคือการมี vasovagal ที่รุนแรง

Situational Type: หากความกลัวถูกกระตุ้นโดยสถานการณ์เฉพาะบางอย่าง เช่น การใช้ขนส่งมวลชน อุโมงค์ สะพาน ลิฟต์ การขึ้นเครื่องบิน การขับรถ หรือการอยู่ในที่อับ โดยอาจมีอาการมากใน 2 ช่วงวัย ได้แก่ช่วงวัยเด็ก หรือมีอาการมากในช่วงกลางวัย 20-30 ปี กลุ่มย่อยนี้มีความคล้ายคลึงกับ Panic Disorder With Agoraphobia ในด้านสัดส่วนของเพศที่พบ ความเจ็บป่วยในเครือญาติ และอายุที่เริ่มมีอาการ

กลุ่มย่อยอื่น ๆ : หากความกลัวถูกกระตุ้นโดยสิ่งกระตุ้นอื่น สิ่งกระตุ้นเหล่านี้อาจได้แก่ ความกลัวหรือการหลีกเลี่ยงสถานการณ์ที่อาจทำให้หายใจไม่ออก อาเจียน หรือติดโรค; "space" phobia (ได้แก่ การกลัวล้มหากอยู่ห่างจากผนัง หรือสิ่งช่วยพยุงอื่น ๆ); และความกลัวของเด็กเกี่ยวกับเสียงดัง หรือลักษณะการแต่งกาย

เกณฑ์การวินิจฉัยโรคทางจิตเวช           www.ramamental.com

แปลโดย ปราโมทย์ สุคนิชย์, มาโนช หล่อตระกูล  ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี