Schizophrenia (โรคจิตเภท)

A. ลักษณะอาการจำเพาะ: มีอาการต่อไปนี้อย่างน้อยสองข้อขึ้นไป โดยมีแต่ละอาการอยู่นานพอสมควรในช่วงเวลา 1 เดือน (หรือน้อยกว่านี้ หากรักษาได้ผล)

(1) อาการหลงผิด

(2) อาการประสาทหลอน

(3) disorganized speech (การพูดจาสับสน เช่น มี derailment หรือ incoherence อยู่บ่อย ๆ)

(4) มีพฤติกรรมแบบ disorganized หรือ catatonic อย่างเห็นได้ชัด

(5) อาการด้านลบ (negative symptoms) ได้แก่ อารมณ์เรียบเฉย (affective flattening) พูดน้อยหรือไม่พูด (alogia) หรือขาดความกระตือรือร้น (avolition)

หมายเหตุ: เพียงอาการเดียวในเกณฑ์ข้อ A ก็เพียงพอ หากอาการหลงผิดเป็นแบบพิลึกพิลั่น (bizarre) หรือ อาการประสาทหลอนเป็นเสียงพูดวิพากษ์วิจารณ์พฤติกรรมหรือความคิดของผู้ป่วย หรือมีเสียงตั้งแต่สองเสียงพูดจาโต้ตอบกัน

B. มีปัญหาด้านสังคมหรือการงาน: ตั้งแต่เริ่มเจ็บป่วย กิจกรรมด้านสำคัญ ๆ ของผู้ป่วยบกพร่องลงจากระดับเดิมก่อนป่วยอย่างชัดเจน อย่างน้อยหนึ่งด้านขึ้นไป เช่น การงาน สัมพันธภาพกับผู้อื่น หรือการดูแลตนเอง โดยมีปัญหานี้อยู่นานพอสมควร ( หรือหากเริ่มป่วยตั้งแต่วัยเด็กหรือวัยรุ่น ผู้ป่วยมีพัฒนาการไม่ถึงเป้าหมายตามวัยในด้านของ สัมพันธภาพกับผู้อื่น การเรียน หรือการงาน)

C. ระยะเวลา: มีอาการของความผิดปกติอย่างต่อเนื่องนานอย่างน้อย 6 เดือนซึ่งภายใน 6 เดือนนี้ต้องมีอาการตามเกณฑ์ข้อ A (ระยะอาการกำเริบ) นานอย่างน้อย 1 เดือน (หรือน้อยกว่านี้หากรักษาได้ผล) และอาจรวมถึงระยะที่มีอาการเริ่มต้น (prodromal symptoms) หรืออาการหลงเหลือ (residual symptoms) ด้วย ในระยะเริ่มต้นหรือระยะหลงเหลือ อาจมีอาการเพียงแค่อาการด้านลบ หรืออาการตามเกณฑ์ในข้อ A สองข้อขึ้นไป แต่อาการเบาบางกว่า (เช่น มีความคิดแปลก ๆ มีการรับรู้ที่ต่างไปจากปกติ (unusual perceptual experience))

D. ไม่รวมถึง Schizoaffective และ Mood Disorder: ต้องแยกโรค Schizoaffective และ Mood Disorder ที่มีอาการโรคจิต โดยข้อใดข้อหนึ่งใน (1) ไม่มี Major Depressive, Manic หรือ Mixed Episode ในระยะอาการโรคจิตกำเริบ หรือ (2) หากมีอาการด้านอารมณ์ขณะที่อาการโรคจิตกำเริบ ช่วงเวลาที่มีอาการด้านอารมณ์โดยรวมทั้งหมดจะสั้น เมื่อเทียบกับระยะอาการโรคจิตกำเริบและระยะที่มีอาการโรคจิตหลงเหลือ

E. ไม่รวมถึงภาวะจากการใช้สารหรือโรคทางกาย: อาการมิได้เป็นจากผลโดยตรงด้านสรีรวิทยาจากสาร (เช่น สารเสพติด ยา) หรือจากภาวะความเจ็บป่วยทางกาย

F. ความเกี่ยวเนื่องกับ Pervasive Developmental Disorder: หากมีประวัติของ Autistic Disorder หรือ Pervasive Developmental Disorder อื่น ๆ จะวินิจฉัยว่าเป็น Schizophrenia ต่อเมื่อผู้ป่วยมีอาการหลงผิดหรือประสาทหลอนอย่างชัดเจน นานอย่างน้อยหนึ่งเดือน (หรือน้อยกว่านี้หากรักษาได้ผล)

กลุ่มอาการย่อย (subtype)

จัดกลุ่มย่อยตามลักษณะอาการเด่นในช่วงที่ประเมินผู้ป่วย

Paranoid Type

เป็นกลุ่มที่มีลักษณะตามเกณฑ์ต่อไปนี้

A. หมกมุ่นกับอาการหลงผิดตั้งแต่หนึ่งอาการขึ้นไป หรือมีอาการหูแว่วอยู่บ่อย ๆ

B. ไม่มีอาการต่อไปนี้เป็นอาการเด่น: disorganized speech, พฤติกรรม disorganized หรือ catatonic หรือมีอารมณ์เรียบเฉยหรือไม่เหมาะสม

Disorganized Type

เป็นกลุ่มที่มีลักษณะตามเกณฑ์ต่อไปนี้

A. มีอาการเด่นต่อไปนี้ทั้งหมด

(1) disorganized speech

(2) disorganized behavior

(3) อารมณ์เรียบเฉยหรือไม่เหมาะสม

B. อาการไม่เข้ากับ Catatonic Type

Catatonic Type

เป็นกลุ่มที่มีลักษณะทางคลินิกเด่น ตามเกณฑ์ต่อไปนี้อย่างน้อยสองข้อขึ้นไป

(1) ไม่มีการเคลื่อนไหว โดยมี catalepsy (รวมถึง waxy flexibility) หรือ stupor

(2) มีกิจกรรมการเคลื่อนไหวมากกว่าปกติ (โดยปราศจากจุดมุ่งหมาย และไม่ขึ้นกับสิ่งเร้าภายนอก)

(3) มีการต่อต้าน (negativism) อย่างมาก (ต่อต้านต่อทุกคำสั่งอย่างเห็นได้ชัดโดยปราศจากจุดหมาย หรือเกร็งแข็งอยู่ในท่าเดิมต้านความพยายามที่จะให้เคลื่อนไหว)หรือ ไม่พูด (mutism)

(4) มีการเคลื่อนไหวชนิดอยู่ใต้อำนาจจิตใจ (voluntary) ที่มีท่าทางแปลก ๆ โดยมี posturing (ตั้งใจอยู่ในท่าทางที่แปลก ๆ หรือไม่เหมาะสม) มี stereotyped movement, mannerism ที่ชัดเจน หรือ grimacing ที่ชัดเจน

(5) echolalia หรือ echopraxia

Undifferentiated Type

เป็นกลุ่มที่มีอาการตามเกณฑ์ข้อ A แต่ไม่เข้ากับเกณฑ์ของ Paranoid, Disorganized, หรือ Catatonic Type

Residual Type

เป็นกลุ่มที่มีลักษณะตามเกณฑ์ต่อไปนี้

A. ไม่มีอาการหลงผิด อาการประสาทหลอน disorganized speech, หรือพฤติกรรมแบบ disorganized หรือ catatonic ที่ชัดเจน

B. ยังคงมีอาการของความผิดปกติอยู่ โดยการมีอาการด้านลบ หรือมีอาการตามเกณฑ์ในข้อ A ของ Schizophrenia สองข้อขึ้นไป แต่อาการเบาบางกว่า (เช่น มีความคิดแปลก ๆ มีการรับรู้ที่ต่างไปจากปกติ (unusual perceptual experience))

------------------------------------------------

Schizophreniform Disorder (โรคจิตเภทชนิดสั้น)

A. มีอาการตามเกณฑ์ข้อ A, D, และ E ของ Schizophrenia

B. ช่วงเวลาที่ป่วย (ประกอบด้วยระยะเริ่มต้น ระยะอาการกำเริบ และระยะอาการหลงเหลือ) นานอย่างน้อย 1 เดือน แต่ไม่เกิน 6 เดือน (หากต้องให้การวินิจฉัยโดยที่ไม่อาจรอให้หายก่อนได้ ควรใช้คำว่า "Provisional")

------------------------------------------------

Schizoaffective Disorder (โรคก้ำกึ่งระหว่างจิตเภทกับอารมณ์แปรปรวน)

A. มีความเจ็บป่วยอย่างต่อเนื่องตลอด โดยมีอยู่ช่วงหนึ่งที่ผู้ป่วยมีอาการของ Major Depressive Episode, Manic Episode หรือ Mixed Episode อย่างใดอย่างหนึ่ง ร่วมไปกับอาการที่เข้ากับเกณฑ์ข้อ A ของ Schizophrenia

หมายเหตุ: Major Depressive Episode ต้องมีอาการ depressed mood ตามข้อแรกในเกณฑ์ข้อ A1

B. ในระยะที่เจ็บป่วยเดียวกันนี้ ผู้ป่วยมีอาการหลงผิด หรืออาการประสาทหลอนนานอย่างน้อย 2 สัปดาห์ โดยที่ไม่มีอาการด้านอารมณ์เป็นอาการเด่น

C. มีอาการที่เข้ากับเกณฑ์วินิจฉัยของ mood episode อยู่นานพอสมควร เมื่อพิจารณาจากระยะเวลาป่วยทั้งหมดทั้งระยะอาการกำเริบและระยะอาการหลงเหลือ

D. อาการมิได้เป็นจากผลโดยตรงด้านสรีรวิทยาจากสาร (เช่น สารเสพติด ยา) หรือจากภาวะความเจ็บป่วยทางกาย

 


เกณฑ์การวินิจฉัยโรคทางจิตเวช           Rama Mental Health

แปลโดย ปราโมทย์ สุคนิชย์, มาโนช หล่อตระกูล  ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี